فروش جنس در بازار پرجنب‌وجوش يزد در ميان است . سومى كه مستقيم‌ترين و كوتاه‌ترين است براى اجناس هندى از طريق تنگهء بولان و با خط آهن تا چمن در سرحد بلوچستان و از آنجا از طريق قندهار و هرات به مشهد كه از سرحد هندوستان فقط سى منزل يا 670 ميل است ، اما اين جاده كه روزگارى رفت‌وآمد تجارتى فراوان داشت در اثر تحميلات سنگين ترانزيتى امير افغانستان « 1 » كه سياست مالى بنابر اصل حمايت شديد دارد و به كار تجارت همسايگان خود اهميتى نمىدهد در واقع از بين رفته است . از دو جادهء سابق كه عملى است جادهء طرابوزان را تجار انگليسى در سال 1889 اجناسى تا 23400 ليره حمل‌ونقل كرده‌اند و از بندر عباس با اجناس هند و انگليسى غير از چاى چين معادل 60870 ليره استفاده نمودند . عوارض وارداتى - بر طبق عهدنامهء ايران و انگلستان بايد فقط پنج درصد ارزش كالا در بندر يا شهر مقصد حقوق گمركى از اجناس انگليسى دريافت شود . ازاين‌رو كالاهاى انگليسى در تبريز ارزيابى و مشمول حقوق گمركى مىشود ( كه از طرابوزان به رسم ترانزيت بىعوارض آمده است ) و اجناس هند و انگليسى در بندر عباس . در مورد خراسان چون تاجر انگليسى در آنجا يا در شهرهاى محل عبور نيست مأموران گمركى ايران بيش از آنچه مقرر است دريافت مىدارند و اجناس خارجى را هم تابع محصولات داخلى مىنمايند به اين معنى كه در هر شهر بزرگ از اجناس عوارضى وصول مىكنند . پس جنس انگليسى كه از راه طرابوزان رسيده و در تبريز پنج درصد را پرداخته است ، در مقصد خراسان وقتى كه بدست تجار ايرانى مىرسد دو و نيم درصد ديگر هم پرداخت مىشود كه روى همرفته هفت و نيم درصد خواهد شد .

--> ( 1 ) - حق ترانزيتى كه امير مقرر داشته 2 / 2 ليره بر هربار و كرايه شتر هم 7 / 2 ليره است . مىگويند در جادهء كابل 80 روپيه ( 4 / 13 / 5 ليره ) از هربار شتر بر اجناس هندى كه ترانزيت به مقصد بخارا مىبرند دريافت مىكند اين در واقع رسم حمايت نيست ، جلوگيرى است .